و تقدس در مرتبه اولست و عقل در مرتبه دومست دو قسمت و نفس در مرتبه سيم سه قسم و طبيعت در مرتبه چهارم چهار قسمت پس يك و دو و سه و چهارده باشد تلك عشرة كاملة . چون اين مقدمات معلوم كردى اكنون بدان كه عقل جوهريست بسيط حقيقى دانا بذات و داناكننده ديگرى و مجرد است از ماده و از تعلق به ماده و علم موجودات به اوست و همين عقل است كه ام الكتاب است زيرا كه ماهيات كل اشياء در وجود او مفروض و مكتوب است و محالست كه چيزى در وجود عقل مفروض و مكتوب و مقدور نباشد بوجود آيد و از اينجاست كه گفته‌اند كه ماهيات كل اشياء قديم است و وجود زائد است بر ماهيت . اينست معنى « السعيد من سعد فى بطن امه و الشقى من شقى فى بطن امه » و اينست معنى فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ « 1 » و همين عقلست كه آدم است . « 2 » و ديگر بدان كه نفس جوهريست بسيط حقيقى زنده بذات و زنده‌كننده ديگرى و مجرد است از ماده اما متعلقست به ماده تعلق التدبير و التصرف و همين نفس است كه روح اعظم است و همين نفس است كه لوح محفوظ است و همين نفس است كه ملائكه روحانىاند و همين نفس است كه حيات موجودات از اوست و همين نفس است كه حواست . و ديگر بدان كه طبيعت جوهريست بسيط و موجبست بذات مر هر تغيير و ثباتى را در جسم و همين طبيعتست كه ملائكه ارضىاند و اين ملائكه بعضى آتشى و بعضى هوائى و بعضى آبى و بعضى خاكىاند و ابليس و مار و طاوس ازين طايفه‌اند . فصل بدان كه بعضى از اهل تناسخ مىگويند كه اول چيزى كه از حضرت بارى صادر شد عقل كل بود و در اين عقل كل باعتبار و اضافه كثرت پيدا آمد و

--> ( 1 ) - روم 30 ( 2 ) - و همين عقل است كه قلم است زيرا كه نويسنده علوم بر دلها وى است و همين عقل است كه ملائكه كروبى است و همين عقلست كه آدم است .